Dziedziczenie to temat, który często wiąże się z dużymi emocjami. Z jednej strony pojawia się świadomość, że zmarła osoba pozostawiła po sobie majątek, z drugiej występują problemy związane z jego podziałem. Bardzo często dochodzi do sytuacji, gdy jeden ze spadkobierców na mocy działu spadku otrzymuje dany przedmiot, na przykład nieruchomość, a pozostałym należy się spłata. Co jednak zrobić, gdy okazuje się, że brakuje pieniędzy, by zaspokoić spadkobierców? Czy ustawodawca przewidział jakiejkolwiek rozwiązanie w takiej sytuacje? Jakie kroki powinien powziąć spadkobierca który chce zatrzymać mieszkanie, ale nie stać go na rozliczenie z resztą rodziny?

Czy istnieje w polskim prawie obowiązek spłaty spadkobierców?

Na mocy dziedziczenia każdy z następców prawnych zmarłego nabywa udział udział w całym spadku rozumianym jako ogół praw i obowiązków należących do spadkodawcy w chwili jego śmierci. A zatem, jeżeli na przykład w skład spadku wchodzi mieszkanie, samochód i biżuteria, a spadkobierców jest czworo, to każdy z nich ma prawo do ¼ udziału w każdym z tych przedmiotów.

Co istotne, dopiero na mocy działu spadku – umownego bądź sądowego – konkretna osoba może stać się wyłącznym właścicielem np. mieszkania. Przy czym w takim wypadku jest ona zobowiązana rozliczyć się z pozostałym spadkobiercami za pomocą spłat. Najczęściej wiąże się to z odczuwalnym obciążeniem finansowym.

Kogo może dotyczyć brak pieniędzy na spłatę spadkobierców?

Brak pieniędzy na spłatę spadkobierców pojawia się najczęściej w sytuacji, gdy:

w skład spadku wchodzi jakiś bardzo wartościowy przedmiot majątkowy, taki jak dom czy luksusowy samochód,
jeden z spadkobierców chce taki przedmiot zachować, nie wyrażając zgody na jego sprzedaż i podział uzyskanych z tego tytułu środków finansowych,
inni spadkobiercy żądają od niego spłaty, a dana osoba nie ma funduszy na spłatę ich udziałów.

Wówczas najczęściej pojawia się spadkobierców pytanie: jaki jest termin spłaty spadku i co w sytuacji, jeżeli dana osoba nie posiada pieniędzy na spłatę udziałów pozostałych spadkobierców? Niestety, odpowiedź nie zawsze jest oczywista.

Jakie są termin spłaty spadku?

Termin spłaty spadku wynika z sposobu dokonania działu spadku przez spadkobierców:

umowny dział spadku – działający w porozumieniu spadkobiercy ustalają na mocy zawartej umowy samodzielnie harmonogram spłat, który umożliwia rozłożenie zobowiązania na dogodne raty na przestrzeni kilku lat,
sądowy dział spadku – w postanowieniu o dziale spadku sąd przyznając dany przedmiot należący do spadku konkretnemu spadkobiercy może określić, w jakim terminie i w jakiej wysokości mają nastąpić spłaty. Sąd bierze pod uwagę w takim możliwości majątkowe i zarobkowe zobowiązanego do spłat spadkobiercy. Co istotne, w razie rozłożenia spłat na raty ich terminy uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu. Jednocześnie w przypadku braku porozumienia sąd może zarządzić sprzedaż przedmiotów należących do spadku i podział uzyskanych w ten sposób środków pomiędzy spadkobierców.

Skąd wziąć pieniądze na zachowek?

Częstokroć spadkobiercy zadają sobie pytanie skąd wziąć pieniądze na zachowek. W takiej sytuacji osoba, która odziedziczyła spadek, ale nie dysponuje wolnymi środkami finansowymi na spłatę uprawnionych, ma kilka możliwości do wyboru:

zaciągnięcie kredytu – najczęściej wybierane przez spadkobierców rozwiązanie polegające w szczególności na zaciągnięciu kredytu hipotecznego, którego spłatę zabezpiecza hipoteka ustanowiona na otrzymanej w spadku nieruchomości,
sprzedaż otrzymanego w spadku majątku – pozwala na uzyskanie pieniędzy, które można następnie przeznaczyć na uregulowanie zachowku,
zawarcie ugody – zdarza się, że uprawnieni do zachowku godzą się na mocy zawartej umowy na rozłożenie należnego im zachowku na raty albo przesunięcie terminu jego spłaty w czasie, wiedzą, że druga strona rzeczywiście planuje ich spłacić,
wsparcie rodziny – niektórzy spadkobiercy mogą liczyć na pomoc członków rodziny przy spłacie zachowku, którzy w tym celu udzielają im prywatnych nieoprocentowanych pożyczek lub czyni na ich rzecz darowizny pieniężne.

Co zrobić, gdy brakuje pieniędzy na spłatę zachowku?

Roszczenie o zachowek przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, którzy zostali pominięci w testamencie lub otrzymali na jego mocy mniej, niż wynika z przepisów spadkowych. Sprawy spadkowe mogą być więc skomplikowane nawet w sytuacji, gdy spadkobierca pozostawił po sobie testament.

W sytuacji, gdy osoba dziedziczy cały majątek, a inny członek rodziny występuje z żądaniem zapłaty zachowku, spadkobierca zobowiązany bywa do wypłacenia często znacznych kwot. Gdy nie ma pieniędzy na spłatę zachowku, może próbować:

zawrzeć ugodę pozasądową i rozłożyć płatność zachowku na raty,
w trakcie postępowania sądowego wnieść o odroczenie zapłaty zachowku lub jego rozłożenie na raty,
sprzedać otrzymany w spadku majątku bądź zaciągnąć kredyt, aby uzyskać niezbędne do zapłaty zachowku środku finansowe.

Brak polubownej zapłaty zachowku uprawnionej do tego osobie może spowodować wystąpienie przez nią na drogę postępowania sądowego z pozwem o zapłatę. W przypadku uwzględnienia żądania zapłaty przez sąd uprawniony do zachowku może następnie skierować sprawę do komornika.

Jakie są konsekwencje braku spłaty spadkobierców?

Brak spłaty spadkobierców, bez podjęcia próby porozumienia się w tym zakresie przez zobowiązanego z pozostałymi spadkobiercami, prowadzi do:

konfliktów rodzinnych,
spraw sądowych o dział spadku lub o zapłatę zachowku,
licytacji komorniczej nieruchomości,
popadnięcia w długi.

W rezultacie istotnym jest, aby nie unikać obowiązku spłaty spadkobierców, udając przy tym, że problem nie istnieje. Należy w takim wypadku podjąć jak najszybciej negocjacje i poszukać realnych źródeł finansowania spadkobierców. W tego typu sprawach pomoże adwokat Gdańsk, który zabezpiecza interesy klienta na każdym etapie postępowania. Brak pieniędzy na spłatę spadkobierców i wierzycieli to problem, który można rozwiązać za pomocą dostępnych środków prawnych i ekonomicznych.

Co zrobić, gdy nie ma pieniędzy na zachowek?