Europejski Nakaz Aresztowania (ENA) to instrument współpracy sądowej pomiędzy państwami Unii Europejskiej. Umożliwia zatrzymanie osoby przebywającej w innym państwie członkowskim oraz jej przekazanie państwu prowadzącemu postępowanie karne lub wykonującemu orzeczoną karę. Procedurę zaprojektowano jako szybszy i sprawniejszy mechanizm niż tradycyjna ekstradycja. Wydanie ENA może prowadzić do zatrzymania ściganego, postępowania przed sądem państwa wykonującego nakaz i ostatecznego przekazania go właściwym organom.
ENA to orzeczenie sądowe funkcjonujące na podstawie zasady wzajemnego uznawania decyzji organów wymiaru sprawiedliwości państw UE. Jeżeli osoba ścigana znajduje się poza Polską, ale na terytorium innego państwa członkowskiego, polskie organy mogą dążyć do jej zatrzymania i przekazania. Nakaz służy zarówno prowadzeniu postępowania karnego, jak i wykonaniu orzeczonej wcześniej kary pozbawienia wolności. Warto odróżniać Europejski Nakaz Aresztowania od ekstradycji, ponieważ są to odrębne procedury opierające się na odmiennych podstawach prawnych.
W Polsce decyzji o wydaniu ENA nie podejmuje policja ani prokurator. Zgodnie z art. 607a Kodeksu postępowania karnego nakaz wydaje właściwy miejscowo sąd okręgowy. Na etapie postępowania przygotowawczego następuje to na wniosek prokuratora. W postępowaniu sądowym i wykonawczym sąd okręgowy działa z urzędu lub na wniosek właściwego sądu rejonowego. Sam wyjazd danej osoby z kraju nie powoduje automatycznego wydania ENA – wymaga to każdorazowo rozstrzygnięcia właściwego sądu.
Kwestię wydania ENA należy rozpatrywać przede wszystkim przez pryzmat celu postępowania oraz miejsca pobytu osoby ściganej. Sąd może wydać ENA, jeśli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych przebywa w innym państwie członkowskim UE. Wydanie nakazu musi być również podyktowane interesem wymiaru sprawiedliwości. Środek ten nie powinien być stosowany automatycznie w każdej sprawie, lecz adekwatnie do charakteru postępowania i celu ścigania.
Przesłanki wydania ENA nie opierają się na jednym, zamkniętym katalogu czynów. W polskiej procedurze istotna pozostaje wysokość ustawowego zagrożenia karą. ENA jest niedopuszczalny w sprawach o przestępstwa zagrożone karą pozbawienia wolności do roku, a w celu wykonania wyroku – gdy orzeczona kara pozbawienia wolności nie przekracza 4 miesięcy. ENA może zatem dotyczyć różnorodnych przestępstw, o ile spełniają one ustawowe progi zagrożenia karą.
W przepisach wyodrębniono ponadto szczególny katalog czynów, istotny przy wykonywaniu nakazu i ocenie tzw. podwójnej karalności. Obejmuje on m.in.:
ENA nie ogranicza się jednak wyłącznie do wyżej wymienionych przestępstw. Katalog ten odgrywa specjalną rolę, ponieważ w tych przypadkach państwo wykonujące nakaz nie bada, czy dany czyn stanowi przestępstwo według jego własnego prawa. W odniesieniu do pozostałych przestępstw wymóg podwójnej karalności może wpływać na możliwość wykonania nakazu. Każda sprawa wymaga zatem analizy konkretnej kwalifikacji prawnej oraz przepisów państw uczestniczących w procedurze.
Po wydaniu ENA informacje o poszukiwanej osobie trafiają do właściwych organów państwa pobytu ściganego, m.in. za pośrednictwem systemów międzynarodowej wymiany informacji. Po zatrzymaniu rozpoczyna się procedura przekazania. W Polsce prokurator przesłuchuje osobę objętą nakazem, poucza ją o jego treści oraz o prawie do wyrażenia zgody na przekazanie, a następnie kieruje sprawę do właściwego sądu okręgowego. Sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie na czas niezbędny do przeprowadzenia procedury.
Zatrzymanie na podstawie ENA nie odbiera osobie ściganej prawa do obrony. Zatrzymany musi zostać poinformowany o treści nakazu oraz o przysługujących mu prawach, w tym o prawie do korzystania z pomocy obrońcy, składania lub odmowy składania wyjaśnień oraz udziału w posiedzeniu sądu. Osobie nieposługującej się językiem postępowania przysługuje bezpłatna pomoc tłumacza. Z uwagi na krótkie terminy procesowe, szybki kontakt z adwokatem prowadzącym sprawy karne umożliwia przeanalizowanie podstaw ENA i ewentualnych przesłanek odmowy przekazania.
Wykonanie ENA nie następuje bezwarunkowo. Kodeks postępowania karnego przewiduje zarówno obligatoryjne, jak i fakultatywne przesłanki odmowy przekazania. Do pierwszej grupy należy przypadek, gdy wykonanie nakazu naruszałoby prawa i wolności człowieka, gdy osoba ze względu na wiek nie podlega odpowiedzialności karnej w Polsce lub gdy w odniesieniu do tego samego czynu zapadło już prawomocne orzeczenie. W niektórych sytuacjach znaczenie mają również przedawnienie, prowadzenie postępowania w Polsce czy brak podwójnej karalności czynu.
Prawomocna decyzja o wykonaniu ENA skutkuje przekazaniem osoby właściwym organom państwa wydającego nakaz. Jeżeli celem ENA jest przeprowadzenie postępowania, osoba ścigana trafia do dyspozycji organów prowadzących sprawę. Gdy nakaz dotyczy wykonania prawomocnego wyroku, po przekazaniu rozpoczyna się lub trwa postępowanie wykonawcze. Na dalszym etapie mogą pojawić się kwestie związane ze sposobem odbywania kary, w tym – jeśli pozwalają na to przepisy i sytuacja skazanego – możliwość złożenia wniosku o dozór elektroniczny.
Europejski nakaz aresztowania umożliwia sprawne przekazywanie osób ściganych między państwami członkowskimi UE w celu przeprowadzenia postępowania karnego lub wykonania orzeczonej kary. Jego wydanie i wykonanie zależą od spełnienia ściśle określonych warunków, a w niektórych przypadkach sąd ma obowiązek lub możliwość odmowy przekazania. Każda sprawa dotycząca ENA wymaga indywidualnej oceny podstaw prawnych, sytuacji osoby ściganej oraz okoliczności danego postępowania.
Sukces i bezpieczeństwo prawne naszych klientów są dla nas najważniejsze. Zobacz, jak oceniają współpracę z kancelarią.
Bardzo polecam Kancelarię Haber&Haber i współpracę z Mecenasem Błażejem Haber. Profesjonalizm, rzetelność i wysoka kultura osobista utwierdziły mnie ze znalazłam się we właściwym miejscu. Chcę wyrazić serdeczne podziękowania za empatię i ludzkie podejście do klienta. Jednym słowem wspaniały człowiek.
Polecam w 100%! Jest to napewno jeden z najlepszych adwokatów. Moim problem zajął się natychmiast pomimo niewielkiej ilości czasu do rozprawy. Pora dnia na konsultacje nie miała znaczenia.Sprawa zakończona w taki sposób w jaki ustaliliśmy. Doradzam innym aby nie bać się zadzwonić i porozmawiać o swojej sytuacji.
