Przeszukanie mieszkania przez policję jest czynnością procesową, która głęboko ingeruje w prywatność domowników. Z tego względu funkcjonariusze nie mogą przeprowadzać jej w sposób dowolny. Muszą istnieć uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że w danym miejscu znajduje się poszukiwana osoba lub przedmioty mające znaczenie dla postępowania karnego. W określonych przypadkach policja może wejść do lokalu bez wcześniejszego postanowienia sądu lub prokuratora, jednak taka czynność podlega ścisłym rygorom prawnym oraz późniejszej kontroli.
Zgodnie z art. 219 Kodeksu postępowania karnego przeszukanie pomieszczeń może służyć wykryciu, zatrzymaniu lub przymusowemu doprowadzeniu osoby podejrzanej. Jego celem może być również odnalezienie rzeczy stanowiących dowód w sprawie albo podlegających zajęciu w postępowaniu karnym. Organ prowadzący musi posiadać uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że poszukiwana osoba lub przedmioty rzeczywiście znajdują się w konkretnym miejscu. Przeszukanie nie powinno więc mieć charakteru przypadkowego ani służyć dopiero poszukiwaniu dowodów do wszczęcia sprawy. Zakres podejmowanych działań musi ściśle odpowiadać jego wskazanemu celowi.
Policja może przeszukać lokal bez nakazu, ale wyłącznie w sytuacjach niecierpiących zwłoki. Zasadą jest przeprowadzanie tej czynności na podstawie postanowienia sądu lub prokuratora, które należy okazać osobie obecnej w lokalu. Jeżeli jednak wcześniejsze wydanie takiego dokumentu nie było możliwe, funkcjonariusze mogą przedstawić nakaz kierownika jednostki albo legitymację służbową. Następnie organ musi niezwłocznie zwrócić się do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeprowadzonego przeszukania. Wyjątek ten nie oznacza zatem pełnej swobody działania policji.
Przed rozpoczęciem czynności warto poprosić o okazanie postanowienia sądu lub prokuratora i sprawdzić, jakiego lokalu, osoby oraz przedmiotów ono dotyczy. W przypadku działań podejmowanych bez wcześniejszego postanowienia należy zweryfikować nakaz kierownika jednostki albo dane z legitymacji służbowej funkcjonariuszy. Osoba, u której odbywa się przeszukanie, może zgłosić do protokołu żądanie doręczenia postanowienia zatwierdzającego. Dokument ten powinien zostać jej doręczony w terminie siedmiu dni od dnia czynności. Funkcjonariusze mają obowiązek pouczyć ją o tym prawie. Wszelkie wątpliwości dotyczące przedstawionych dokumentów warto skonsultować z adwokatem karnistą.
Przed przystąpieniem do czynności funkcjonariusze powinni poinformować o jej celu oraz wezwać do dobrowolnego wydania poszukiwanych przedmiotów. Domownik ma prawo być obecny podczas całego przeszukania. Może również wskazać inną osobę, której obecność nie uniemożliwi ani istotnie nie utrudni działań policji.
W trakcie czynności warto:
Jeżeli gospodarza nie ma na miejscu, do udziału w czynnościach należy przywołać co najmniej jednego dorosłego domownika lub sąsiada. Przeszukanie powinno być prowadzone z poszanowaniem godności i prywatności, a także bez wyrządzania niepotrzebnych szkód. Po zakończeniu działań należy dokładnie przeczytać protokół i dopilnować, aby wpisano do niego wszystkie zgłoszone zastrzeżenia.
Przeszukanie pomieszczeń mieszkalnych w porze nocnej jest dopuszczalne wyłącznie w przypadkach niecierpiących zwłoki. Za porę nocną przepisy uznają czas od godziny 22:00 do 6:00. Jeżeli czynność rozpoczęła się w ciągu dnia, może być kontynuowana po godzinie 22:00. Odmienne reguły dotyczą lokali dostępnych w nocy dla nieokreślonej liczby osób oraz pomieszczeń przeznaczonych wyłącznie do przechowywania przedmiotów. Sama późna godzina nie przesądza więc o bezprawności działań, ale organ musi być w stanie wykazać zasadność ich podjęcia. Nagłe przeszukanie bywa połączone z zatrzymaniem, dlatego pomoc adwokata w przypadku aresztowania pozwala skutecznie zabezpieczyć interesy osoby objętej postępowaniem.
Przedmioty wydane lub odnalezione podczas przeszukania powinny zostać szczegółowo opisane, ujęte w spisie i odpowiednio zabezpieczone. Osobie uprawnionej należy wydać pokwitowanie precyzujące, co zostało zatrzymane przez funkcjonariuszy. Jeżeli zajmowany dokument zawiera informacje objęte tajemnicą zawodową, inną tajemnicą prawnie chronioną lub ma charakter osobisty, należy niezwłocznie poinformować o tym prowadzącego czynność. Przepisy przewidują wówczas szczególny tryb zabezpieczenia takiego materiału. Protokół powinien określać m.in. cel czynności, miejsce, czas, listę uczestników oraz wykaz zatrzymanych rzeczy. Nie należy podpisywać dokumentu bez wcześniejszego upewnienia się, że jest on w pełni zgodny z rzeczywistym przebiegiem zdarzenia.
Fizyczne blokowanie wejścia lub utrudnianie przeprowadzenia czynności procesowej nie jest właściwym sposobem ochrony swoich praw. Należy natomiast żądać podania podstawy prawnej, zgłaszać wszelkie uwagi i domagać się ich wpisania do protokołu. Nieprawidłowości mogą dotyczyć m.in. braku przesłanek do czynności, przekroczenia jej zakresu, niewłaściwego postępowania z rzeczami lub naruszenia godności domowników. Na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymanie rzeczy oraz inne czynności przysługuje zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone. W postępowaniu przygotowawczym rozpatruje je właściwy sąd rejonowy. W takich okolicznościach adwokat może szczegółowo przeanalizować dokumentację i ocenić zasadność zaskarżenia podjętych działań.
Osoba, u której odbywa się przeszukanie, może wskazać adwokata jako osobę towarzyszącą przy czynności, o ile nie uniemożliwi to ani nie utrudni w istotny sposób działań policji. Funkcjonariusze nie mają jednak obowiązku wstrzymywania czynności w oczekiwaniu na przyjazd prawnika, zwłaszcza gdy zwłoka mogłaby grozić utratą dowodów. Warto jednak jak najszybciej skontaktować się z kancelarią i przekazać informacje o podstawie prawnej, zakresie czynności oraz zabezpieczonych rzeczach. Prawnik może udzielić bieżących instrukcji telefonicznie, pomóc sformułować uwagi do protokołu, a następnie zweryfikować legalność przeszukania i sporządzić odpowiedni środek zaskarżenia.
Policja może wejść do mieszkania bez wcześniejszego postanowienia sądu lub prokuratora, ale wyłącznie w przypadku niecierpiącym zwłoki i z zachowaniem procedury późniejszego zatwierdzenia czynności. Domownik ma prawo znać cel przeszukania, sprawdzić przedstawione dokumenty, kontrolować treść protokołu, otrzymać pokwitowanie zatrzymanych rzeczy oraz zgłaszać zastrzeżenia. Jeżeli przeszukanie mieszkania przez policję przeprowadzono z naruszeniem przepisów, osoba, której prawa zostały naruszone, może skorzystać z przewidzianych prawem środków zaskarżenia.
Sukces i bezpieczeństwo prawne naszych klientów są dla nas najważniejsze. Zobacz, jak oceniają współpracę z kancelarią.
Bardzo polecam Kancelarię Haber&Haber i współpracę z Mecenasem Błażejem Haber. Profesjonalizm, rzetelność i wysoka kultura osobista utwierdziły mnie ze znalazłam się we właściwym miejscu. Chcę wyrazić serdeczne podziękowania za empatię i ludzkie podejście do klienta. Jednym słowem wspaniały człowiek.
Polecam w 100%! Jest to napewno jeden z najlepszych adwokatów. Moim problem zajął się natychmiast pomimo niewielkiej ilości czasu do rozprawy. Pora dnia na konsultacje nie miała znaczenia.Sprawa zakończona w taki sposób w jaki ustaliliśmy. Doradzam innym aby nie bać się zadzwonić i porozmawiać o swojej sytuacji.
