Stwierdzenie nabycia spadku – co to jest i jakie są jego formy?

Śmierć bliskiej osoby to zawsze ogromny cios dla rodziny, która staje przed koniecznością załatwienia formalności związanych ze spadkiem pozostawionym przez zmarłego. W praktyce wiele osób nie wie, jakie czynności należy podjąć, aby móc swobodnie dysponować majątkiem pozostawionym przez spadkodawcę. Jednym ze sposobów stwierdzenia nabycia spadku jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, które wydaje sąd w ramach postępowania spadkowego.

Czym jest stwierdzenie nabycia spadku? Istota i znaczenie

Stwierdzenie nabycia spadku dokonywane przed sądem ma na celu urzędowe stwierdzenie, kto dziedziczy spadek po zmarłej osobie i w jakiej wysokości. Pomimo iż spadek przechodzi na spadkobierców z chwilą śmierci spadkodawcy, to dopiero wydane przez sąd postanowienie spadkowe umożliwia uznanie danej osoby za spadkobiercę osoby zmarłej. Jest to dosyć skomplikowana procedura (podobnie jak sprawy karne).

Dzięki stwierdzeniu nabycia spadku spadkobiercy mogą skutecznie wykazać, że dziedziczą po danej osobie. Wydane przez sąd postanowienie spadkowe umożliwia załatwienie spraw w urzędzie, banku, czy też wpis prawa własności spadkobiercy do księgi wieczystej nieruchomości uprzednio należącej do spadkodawcy. Zatem bez niego trudno rozporządzać majątkiem, ponieważ formalnie nie należy on jeszcze do spadkobiercy.

Jakie są formy nabycia spadku?

Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują, że nabycie spadku może nastąpić na jeden z dwóch następujących sposobów:

• na podstawie ustawy – gdy spadkodawca nie zostawił testamentu, bądź wskazani przez niego spadkobiercy testamentowi odrzucili spadek, to dziedziczenie odbywa się zgodnie z regułami Kodeksu cywilnego. Krąg spadkobierców ustawowych obejmuje w pierwszej kolejności dzieci i małżonka zmarłego, a w dalszej kolejności rodziców, rodzeństwo, czy dziadków spadkodawcy,
• na podstawie testamentu – w sytuacji, w której spadkodawca pozostawił po sobie ważny testament, w którym wskazał, kto ma po nim dziedziczyć. Wówczas sąd w toku postępowania spadkowego weryfikuje ważność i skuteczność testamentu oraz możliwość dziedziczenia wskazanych w nim osób.

Zarówno w przypadku nabycia spadku na podstawie ustawy, jak i testamentu koniecznym jest wydanie przez sąd postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.

Jak wygląda przebieg postanowienia w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku?

Sąd wydaje postanowienie spadkowe po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na wniosek uprawnionego podmiotu. Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może złożyć zarówno osoba należąca do kręgu spadkobierców ustawowych, jak i testamentowych, a także wierzyciel zmarłego, czy też zapisobierca. Postępowanie o stwierdzeniu nabycia spadku odbywa się przed sądem rejonowym właściwym dla ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku w kolejnych krokach wygląda następująco:

• złożenie wniosku przez osobę zainteresowaną – wniosek powinien zawierać m.in. imię i nazwisko spadkodawcy, wskazanie jego ostatniego miejsca zamieszkania, wszystkich spadkobierców ustawowych i testamentowych, informację, czy zmarły pozostawił testament oraz czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne,
• rozprawa spadkowa – w czasie jej trwania sąd ustala krąg spadkobierców po zmarłym, w szczególności poprzez odebranie od nich zapewnienia spadkowego. Sąd bada również ważność i skuteczność testamentu, o ile takowy spadkodawca po sobie pozostawił. Najczęściej niezbędny jest tylko jeden termin rozprawy, w sprawach skomplikowanych i zawiłych sąd wyznacza dalsze rozprawy.
• wydanie postanowienia spadkowego – sąd wskazuje, kto dziedziczy i w jakich częściach. Dokument ten jest podstawą do podejmowania przez spadkobierców dalszych czynności prawnych i urzędowych, co do spadku pozostawionego przez spadkodawcę.

Czas trwania procedury uzależniony jest od okoliczności. Znacznie dłużej trwają sprawy, w których między spadkobiercami nie ma zgody w kwestii dziedziczenia.

Co zawiera postanowienie spadkowe?

Postanowienie spadkowe to orzeczenie wydawane w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, w którym sąd wskazuje:

• wszystkich spadkobierców,
• podstawę dziedziczenia (ustawa czy testament),
• wysokość udziałów przypadających każdemu spadkobiercy.

Co istotne, wydane przez sąd postanowienie spadkowe ma charakter deklaratoryjny, a zatem potwierdza, że spadkobiercy stali się właścicielami majątku wchodzącego w skład spadku już w chwili śmierci spadkodawcy. Wydany przez sąd dokument pozwala spadkobiercom wykazać swoje prawa do spadku wobec urzędów, banków, a także innych osób.

Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – co dalej?

Po wydaniu przez sąd postanowienia spadkowego wielu spadkobierców zadaje sobie pytanie: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku – co dalej? W takiej sytuacji spadkobiercy powinni powziąć następujące kroki:

• zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego – istnieje prawny obowiązek zgłoszenia nabycia spadku do urzędu skarbowego w terminie 1 miesiąca, jeżeli będzie trzeba zapłacić podatek bądź 6 miesięcy w przypadku zwolnienia z obowiązku uiszczenia podatku (m.in. dzieci, małżonek rodzice),
• wpis do księgi wieczystej – jeśli w skład spadku wchodzi nieruchomość, konieczne jest złożenie wniosku o wpis spadkobiercy, jako nowego właściciela do księgi wieczystej. Do wniosku dołącza się postanowienie spadkowe jako dowód przejścia prawa własności spadkobiercę.
• zgłoszenie w banku i w urzędach – postanowienie należy przedstawić w bankach, urzędach i innych instytucjach, aby móc zamknąć rachunki, wypłacić środki, przepisać pojazdy czy zmienić dane w rejestrach.
• dział spadku – jeśli spadkobierców jest kilku, a majątek stanowi np. nieruchomość czy przedsiębiorstwo, konieczne może być przeprowadzenie działu spadku. Dopiero wtedy każdy z nich otrzyma konkretną część majątku, a nie tylko udział ułamkowy.

Nie ulega wątpliwości, że stwierdzenie nabycia spadku to żmudna procedura. W jej realizacji pomoże adwokat Gdańsk. Wsparcie prawnika jest nieodzowne zwłaszcza w sprawach skomplikowanych lub gdy między spadkobiercami nie ma zgody w kwestiach dziedziczenia.