Dział spadku – jak wygląda podział i rozprawa w sądzie?

Dziedziczenie wzbudza często wiele emocji. Po śmierci i bliskiej osoby pojawia się bowiem nie tylko żal i poczucie straty, ale też kwestia podziału majątku, jaki zgromadził za swojego życia zmarły. O ile sam proces stwierdzenia nabycia spadku, czy to na podstawie pozostawionego przez spadkodawcę testamentu, czy też ustawy, przebiega stosunkowo szybko, o tyle sama kwestia działu spadku potrafi generować konflikty pomiędzy członkami rodzin i nierzadko wymaga rozstrzygnięcia przez sąd.

Dlaczego działu spadku jest tak ważny?

Celem działu spadku jest rozdysponowanie pozostawionego przez spadkodawcę majątku poszczególnym spadkobiercom. Do czasu przeprowadzenia działu spadku istnieje między spadkobiercami współwłasność całości majątku w częściach ułamkowych. W konsekwencji każdemu ze spadkobierców przysługuje określony udział (np. ½, ¼ ) w każdym z przedmiotów należących do spadku. Skutkuje to tym, iż spadkobiercy nie mogą swobodnie rozporządzać rzeczami należącymi do majątku spadkowego.

Przeprowadzenie działu spadku umożliwia zniesienie współwłasności majątku spadkowego, a w konsekwencji przypisanie poszczególnych jego składników do konkretnych osób. W rezultacie każdy spadkobierca wie dokładnie, co przypadło mu w ramach spadku po nieżyjącej osobie, zaś sprawy majątkowe po zmarłym zostają w ten sposób uporządkowane.

Jakie są formy podział spadku?

Podział spadku może przybrać różną formę. Jednakże w praktyce spotykane są następujące jego warianty:

• podział w naturze – każdy ze spadkobierców otrzymuje konkretne rzeczy wchodzące w skład spadku,
• podział majątku spadkowego i podział otrzymanej kwoty – ma miejsce szczególnie w sytuacji, gdy podział w naturze rzeczy, ze względu na jej istotę jest niemożliwy bądź znacznie utrudniony, albo gdy spadkobiercy nie chcą zatrzymać rzeczy wchodzących w skład spadku dla siebie,
• przyznanie rzeczy wchodzących w skład spadku jednemu ze spadkobierców z obowiązkiem spłaty pozostałych – najczęściej dotyczy składników majątku spadkowego, które trudno byłoby fizycznie podzielić.

Umowny i sądowy dział spadku – różnice

Dział spadku może być przeprowadzony przez spadkobierców w formie zawartej umowy, na mocy której każdy z nich otrzymuje poszczególne składniki majątku spadkowego. Umowa działowa może nakładać na niektórych spadkobierców obowiązek spłat. W przypadku, jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, konieczna jest wizyta u notariusza i sporządzenie aktu notarialnego. Umowny dział spadku jest szybszy, tańszy i mniej stresujący niż sądowy.

W zdecydowanej większości przypadków spadkobiercy nie są niestety w stanie osiągnąć konsensusu, co powoduje, że sprawy spadkowe stają się skomplikowane. W takim wypadku jedynym dostępnym rozwiązaniem pozostaje podział spadku w sądzie. Sąd, po przeprowadzeniu postępowania w sprawie działu spadku rozstrzyga, w jaki sposób rozdzielić pomiędzy spadkobierców majątek pozostawiony przez zmarłego.

Jak wygląda rozprawa o dział spadku?

Postępowanie w sprawie działu spadku ma kilka etapów, wśród których należy wyszczególnić:

• złożenie wniosku – uprawnionym do złożenia wniosku o podział majątku spadkowego jest każdy ze spadkobierców,
• uiszczenie opłaty sądowej – w wysokości 500 zł, jeśli brak zgodnego projektu podziału, lub 300 zł przy zaakceptowanym przez wszystkich spadkobierców podziale,
• rozpoznanie sprawy przez sąd – ustalenie składu majątku spadkowego, wysokości udziałów poszczególnych spadkobierców w spadku oraz możliwości podziału masy spadkowej,
• postanowienie o dziale spadku – orzeczenie kończące postępowanie wydawane przez sąd, które szczegółowo określa, jakie składniki majątkowe mają przypaść określonym spadkobiercom, ewentualnie decydujące o podziale pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży majątku spadkowego.

Ile kosztuje założenie sprawy o podział majątku po rodzicach?

Na koszty postępowania w przedmiocie działu spadku pozostawionego przez zmarłego składają się następujące elementy:

• opłata od wniosku – od 300 zł do 1000 zł,
• koszty powołanych przez sąd biegłych – najczęściej celem przeprowadzenia wyceny nieruchomości bądź ruchomości wchodzących w skład spadku,
• wynagrodzenie pełnomocnika – w przypadku ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego do kosztów postępowania działowego należy zaliczyć również jego honorarium.

Jak sąd dzieli spadek?

Dokonując podziału majątku spadkowego sąd bierze pod uwagę w szczególności:

• wysokość udziałów w spadku – wynikających z pozostawionego przez zmarłego testamentu, bądź z ustawy,
• wnioski spadkobierców do sposobu podziału – sąd uwzględnia w wydanym rozstrzygnięciu zgłaszane przez spadkobierców wnioski np. w przedmiocie przyznania danego składnika majątku wchodzącego w skład spadku,
• możliwość podziału majątku w naturze – czy jest możliwy fizyczny podział przedmiotów, np. nieruchomości na dwie mniejsze działki,
• sytuację spadkobierców – np. fakt, czy któryś z nich zamieszkuje w mieszkaniu wchodzącym w skład spadku.

Jak sąd dzieli spadek? Kluczowe są trzy elementy: wielkość udziałów wynikających z testamentu lub ustawy, możliwości podziału majątku w naturze oraz sytuacja stron – np. fakt, że ktoś mieszka w odziedziczonym mieszkaniu, a inny spadkobierca ma już własne lokum. Sąd stara się tak ułożyć podział, aby każdy spadkobierca otrzymał majątek odpowiadający jego udziałowi. Jeśli nie jest to możliwe, stosuje system spłat lub sprzedaży.

Czy dział spadku jest konieczny?

Przepisy polskiego prawa nie przewidują konieczności działu spadku. Jednakże zarządzanie spadkiem może być utrudnione, a wręcz niemożliwe, gdy każda decyzja wymaga zgody wszystkich spadkobierców. Z tej przyczyny prędzej czy później spadkobiercy decydują się na podział majątku spadkowego (w czym pomoże adwokat Gdańsk), tak aby móc efektywnie zarządzać otrzymanym na mocy spadkobrania spadkiem.

Kto ponosi koszty działu spadku?

W przypadku umownego działu spadku spadkobiercy mogą umówić się, kto z nich i w jakiej wysokości będzie koszty z tym związane. Najczęściej spadkobiercy dzielą się kosztami proporcjonalnie do wielkości posiadanych udziałów w spadku, choć mogą też sami ustalić inny sposób rozliczeń.

W ramach sądowego działu spadku sąd zwykle rozkłada koszty postępowania na wszystkich spadkobierców w stosunku do posiadanych przez nich udziałów. Jednakże w uzasadnionych przypadkach sąd orzekający w sprawie może obciążyć całością bądź większą częścią kosztów sądowych jedną ze stron, jeśli uzna, że w sposób nieuzasadniony przedłużała lub utrudniała postępowanie.